Omschrijving

Het plaatsen van één of meer arteriële (linker en/of rechter a. mammaria; a. gastroepiploica; a. radialis) en/of veneuze (v. saphena magna) grafts op één of meer coronaire arteriën distaal van de stenosering, wat geschiedt via sternotomie en met gebruikmaking van de hart-longmachine en cardioprotectieve maatregelen (koeling, cardioplegie). In een aantal gevallen is het ook mogelijk deze ingreep uit te voeren zonder gebruikmaking van de hartlongmachine (zgn. off-pump chirurgie). Ook bestaat er de mogelijkheid van minimaal invasieve bypasschirurgie (midcab) via links-laterale thoracotomie.

Indicatiestelling

Vindt plaats in het overleg tussen cardioloog en cardiochirurg op grond van klinische bevindingen, functieonderzoeken en coronaire anatomie. Eénmaal geaccepteerd voor CABG wordt de patiënt(e) op een wachtlijst geplaatst en thuis opgeroepen voor opname in het cardiochirurgisch centrum, alwaar preoperatieve screening plaatsvindt. Indien de klinische situatie het noodzakelijk maakt dat patiënt(e) op de klinische afdeling cardiologie van een perifeer ziekenhuis verblijft tot aan overplaatsing naar het cardiochirurgisch centrum - zoals bijv. in geval van instabiele angina pectoris of stenosering van de hoofdstam van de linker coronaire arterie - dan moeten de volgende voorbereidingen voor overplaatsing getroffen worden/zijn:

• volledig lichamelijk onderzoek ter uitsluiting van andere, cardiale en/of niet-cardiale pathologie;
• recent laboratoriumonderzoek d.w.z. <1 week voor de dag van overplaatsing:
  • hemogram inclusief BSE;
  • nierfunctie/elektrolyten;
  • leverfuncties;
  • glucose;
  • INR.
• bloedgroep, rhesusfactor, indirecte Coombs en koude agglutininen dienen bekend te zijn;
• recente thoraxfoto d.w.z. <1 week voor de dag van overplaatsing; deze met patiënt(e) meesturen;
• recent ECG d.w.z. <1 week voor de dag van overplaatsing;
• longfunctie indien vereist vanuit het cardiochirurgisch centrum of op indicatie;
• medische overdracht waaronder kopie aanmeldingsbrief met evt. aanvulling betreffende klinisch beloop na aanmelding, en overzicht huidige therapie;
• verpleegkundige overdracht;
• evt. medische overdracht consulent (bijv. van internist, neuroloog of longarts);
• evt. aanvullende onderzoekingen meesturen (resultaten DSA-onderzoek, CT-scan, e.d.);
• aanpassing antistolling:
  • acenocoumarol i.p.v. fenprocoumon;
  • INR tussen 2,0 en 3,0;
  • salicylaten zo mogelijk 10 dagen voor operatie stoppen.

Complicaties

• per- of perioperatief myocardinfarct;
• ritme- en/of geleidingsstoornis;
• pompfunctiestoornis linkerventrikel en/of rechterventrikel;
• infectie {viraal/bacterieel; lokaal (sternum, venectomielitteken) of systemisch (sepsis)};
• hematoomvorming;
• hemopericard;
• hematothorax;
• bloedtransfusiereactie;
• post-pericardiotomiesyndroom (M. Dressler);
• specifiek chirurgische complicaties (bijv. sternumdehiscentie);
• sterfte.

Hans Bosker en Paul van Dijkman 2002